اقدامات اوپک پلاس در چند ماه اخیر و به خصوص در هفته های گذشته مانع سقوط قیمت نفت شد و حتی بهای نفت در ماه های اخیر تا حدودی بهبود یافت؛ اکثریت قریب به اتفاق کارشناسان و تحلیلگران نفت بر این باورند که روند بهبود قیمت نفت ادامه خواهد یافت اما بهبودی چقدر به طول خواهد انجامید؟

کارشناسان معتقدند بازار نفت تحت تاثیر سه عامل مهم قرار دارد؛تشدید شیوع کرونا در هند؛ وضعیت قرنطینه اروپا و شمارش معکوس برای بازگشت نفت ایران به بازار .

برآوردها حاکی از آن است که قرنطینه در اروپا عامل دیگری است که در روزهای گذشته بازار نفت را تحت فشار قرار داده است؛ یک ماه پیش اروپا بسیاری از محدودیت های رفت و آمدی خود را تمدید کرد و بهبود قیمت نفت را به تأخیر انداخت اما اکنون در حالی که هند در بدترین موج از زمان شیوع ویروس کرونا قرار دارد اروپا در حال آماده سازی برای رفع این محدودیت ها است.

آماده سازی اروپا برای کاهش قرنطینه ها 

مقامات اتحادیه اروپا این هفته پیشنهاداتی را برای کاهش محدودیت های سفرهای تابستانی به ۲۷ کشور خود مطرح کردند که این امر تقاضا برای سوخت جت که ماده اولیه آن نفت خام است را بالا می برد و در ایالات متحده آمریکا در حالی که تعداد واکسیناسیون روبه افزایش است موارد ابتلا به کرونا نیز در حال کاهش است و در نتیجه چندین ایالت این کشور از جمله نیویورک محدودیت های خود را کاهش داده اند که همه این ها تأثیر عمیقی در قیمت نفت خام خواهد داشت.

گلدمن ساکس پیش بینی کرده است که قیمت نفت خام در این تابستان به بشکه ای ۸۰ دلار می رسد؛ پیش بینی کارشناسان این موسسه بر این اساس است که در ماه های آینده تقاضا برای نفت افزایش پیدا خواهد کرد و عرضه نمی تواند به زودی خود را با آن تطبیق دهد.

گفتنی است که در روزهای گذشته و همزمان با شیوع گسترده ویروس کرونا در هند تقاضا برای مصرف سوخت در این کشور به پایین ترین حد یک سال گذشته رسیده است و تنها در اوایل ماه مه مصرف سوخت در هند نزدیک به ۲۰ درصد کاهش پیدا کرده است؛ اطلاعیه شرکت های بهارات پترولیوم و هندوستان پترولیوم حاکی از کاهش ۲۸ درصدی فروش سوخت خودرو در مقایسه با هفته های ابتدایی سال ۲۰۲۰ است و سوخت خودرو ۹۰ درصد از فروش سوخت در هند را شامل می شود.

شمارش معکوس برای بازگشت ایران 

از سوی دیگر افزایش احتمال بازگشت ایران به بازار نفت موجب رشد نگرانی ها در خصوص کاهش قیمت این طلای سیاه شده است؛ مدیرعامل پالایشگاه هندوستان پترولیوم در مصاحبه ای با رویترز در خصوص نوسانات قیمت نفت در بازه قیمتی ۶۵ تا ۷۰ دلار گفت: پیشرفت مذاکرات ایران و غرب و بازگشت ایران به بازار نفت به احتمال زیاد مانع جهش قیمت نفت به بشکه ای ۷۰ دلار خواهد شد.

در طرف دیگر اما تعداد زیادی از کارشناسان بر این باورند که بازگشت ایران به بازار نفت موجب سقوط قیمت این طلای سیاه نخواهد شد چراکه صادرات نفت خام ایران در حال حاضر نیز به نسبت در مقیاس بالا صورت می گیرد و در صورت لغو تحریم ها ، بازار نفت دچار بحران نخواهد شد.

طی براوردهای صورت گرفته از سوی اوپک تولید نفت خام ایران در هفته های گذشته نزدیک به ۱۹۰ هزار بشکه افزایش یافته است و به ۲ میلیون و ۱۴۰ هزار بشکه رسیده است و با این وجود ایران راه درازی برای رسیدن به سطح تولیدات نفت خود در سال ۲۰۱۶ دارد، زمانی که روزانه ۳ میلیون و ۷۹۰ هزار بشکه نفت تولید می کرده است.

صادرات نفت خام و میعانات گازی ایران در سه ماهه اول سال جاری ۸۲۵ هزار بشکه در روز تخمین زده شده است که از ۴۲۰ هزار بشکه در روز در سه ماهه سوم سال ۲۰۲۰ افزایش چشمگیری داشته است اما کماکان برای رسیدن به سطح صادرات ۲ میلیون و ۱۲۵ هزار بشکه ای در سال ۲۰۱۷ راه درازی در پیش دارد؛ در حال حاضر هر بشکه نفت خام سنگین کشور ۶۴ دلار و ۲۷ سنت قیمت دارد و هر بشکه نفت خام سبک آن نیز ۶۶ دلار و ۱۷ سنت قیمت خورده است.

هر بشکه نفت خام وست تگزاس نیز در ۲۴ ساعت گذشته ۴۰ سنت ارزان شده است و در حال حاضر به قیمت ۶۵ دلار و ۸۴ سنت رسیده است و هر بشکه نفت خام برنت نیز در این مدت ۲۹ سنت ارزان شده است و در حال حاضر ۶۸ دلار و ۴۴ سنت قیمت خورده است.

 در حالی تقریبا ۱۵ ماه از اقتصاد کرونازده کشور می‌گذرد که در این مدت هر تصمیمی در حوزه اقتصاد، به شدت تحت‌تاثیر پیک‌های کرونایی قرار می‌گرفت؛ تا جایی که در سال گذشته با وجود تاکید بر گذر از درآمد نفتی و ایجاد درآمد پایدار مالیاتی، اما با همه‌گیری ویروس کرونا و تاثیر منفی آن بر بخش‌های اقتصادی، دیگر نمی‌شد به درآمدهای مالیاتی امید چندانی داشت.

براساس آنچه گفته می‌شد، شیوع ویروس کرونا به متاثر شدن شدید تقاضای کل و عرضه کل در اقتصاد ایران منجر شده است؛ به این صورت که در بخش تقاضا مصرف خانوار به علت کاهش درآمد، عدم تمایل برای خرید، افزایش پس‌انداز به دلیل نا اطمینانی از آینده و کاهش صادرات به دلیل ملاحظات تحریمی و بهداشتی کشورهای طرف تجاری به‌شدت کاهش پیدا کرد. از طرف عرضه نیز با شوک‌هایی مانند تعطیلی اجباری بخش عمده‌ای از خدمات، افزایش هزینه و سخت شدن واردات مواد اولیه و آسیب دیدن زنجیره تولید کالا روبه‌رو شد.

با این وجود با توجه به روندی که واکسیناسیون در دنیا طی می‌کند، پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که تا پایان سال‌جاری میلادی تقریبا شرایط به حالت عادی باز خواهد گشت. چندی پیش صندوق بین‌المللی پول در آخرین گزارش خود پیش‌بینی کرد که پس از افت بی‌سابقه در سال ۲۰۲۰ اقتصاد جهان در سال ۲۰۲۱ رشد ۶ درصدی و در سال ۲۰۲۲ رشد ۴.۴ درصدی را تجربه خواهد کرد. براساس این پیش‌بینی، ایران در سال ۲۰۲۱ شاهد رشد ۲.۵ درصدی و در سال ۲۰۲۲ رشد ۲.۱ درصدی خواهد بود.

پس از کرونا اقتصاد ایران چه شکلی است؟

با این وجود، این سوال مطرح است که پس از کرونا، چه اتفاقاتی را در اقتصاد ایران شاهد خواهیم بود؟ علی شریعتی در این خصوص در گفت‌وگو با خبرگزاری خبرآنلاین اظهار داشت: دو مبحث وجود دارد؛ یکی اتفاقات مربوط به اقتصاد دنیا و بخشی نیز خاص اقتصاد ایران است.

وی افزود: در رابطه با مشاغلی همچون گردشگری، هتلینگ، مشاغل خدماتی، باشگاه‌های ورزشی و یا مواردی از این دست که اقتصاد ایران همچون سایر اقتصادهای دنیا را به‌هم ریخت، پیش‌بینی بر این است که با توجه به شیوع واکسیناسیون و پیش‌بینی‌هایی که دنیا برای حل این بیماری داشته است، تا پایان سال میلادی تقریبا محدودیت‌ها برداشته شود و بخش خدمات به سمت بهبود برود.

عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران با بیان این‌که در حال حاضر دو دیدگاه در خصوص کرونا وجود دارد، تصریح کرد: یکی از این دیدگاه‌ها مربوط به مدل V و دیگری مربوط به مدل U است. در مدل U، شیب را خیلی شدید می‌دانند و برگشت را هم به همین شکل ارزیابی می‌کنند. اما آنچه که من فکر می‌کنم قابل تحقق بیشتر است، مدل V است که با یک شیب ملایم تقریبا از تابستان تعداد واکسیناسیون بالا رود.

شریعتی متذکر شد: نکته این‌جاست که در ایران، یک‌سری اتفاقات خاص است. برای مثال، در خصوص واکسیناسیون و محدودیت‌هایی که در رابطه با واکسن‌های بین‌المللی وجود دارد و به مرور در حال حل است، ضریب شیب به این ارتباط دارد که ما چقدر بتوانیم واکسن وارد کنیم و یا واکسن‌های داخلی به چه مرحله‌ای برسد.

وی عنوان کرد: نکته خیلی مهمی که در این مدت وجود دارد، موضوع تعامل با دنیا است. یک بخشی از آن با کشورهای منطقه و اطراف مشترک است که در شروع پاندمی در سال گذشته خیلی از کشورها مرزهای خود را بستند و بسته بودن مرزها باعث شد که صادرات ما دچار وقفه شود.

صادرات ۸۰ درصد بالا رفت

عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران با بیان این‌که در ۴ ماه اول سال گذشته یک نوع گیجی را در حوزه تجارت شاهد بودیم، گفت: این در حالی است که در فروردین امسال رشد ۸۰ درصدی را در حوزه صادرات غیرنفتی به دلیل باز بودن مرزها شاهد بودیم.

شریعتی با ذکر این نکته که در حوزه داخلی نیز در آینده با موضوع تغییر دولت مواجه هستیم، افزود: همین موضوع یک وقفه و اثر اجتناب‌ناپذیری را در اقتصاد برون‌مرزی ما خواهد داشت. از همه مهم‌تر، عامل تحریم‌ها و مذاکرات وین است که از مشکلات کم‌نظیری است که شاید در دنیا یکی دو کشور با بحث تحریم و محدودیت مواجه هستند و ما هم جزو آنها هستیم، بنابراین باز هم الگوی دنیا با ما مطابقت نمی‌کند.

وی ادامه داد: البته ما در مدل تحریم در کف آن قرار داریم و هر گونه بهبود در فضای مذاکرات وین و برداشته شدن تحریم‌ها، به رشد سریع‌تر در آمدن از چاله کرونا کمک می‌کند. در واقع کرونا یک عامل مضاعفی شد که ما را بیشتر در باتلاق تحریم‌ها فرو برد. این‌ها لازم و ملزوم هستند، اما به‌هرحال اثر معکوسی روی یکدیگر داشتند و باعث شد فشار روی اقتصاد ایران بیشتر شود.

مراقب تصمیمات پوپولیستی باشیم

عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران تصریح کرد: ما به نقش بی‌بدلیل تعامل و تجارت بین‌المللی آشنا هستیم، اما از طرف دیگر شاهد هستیم که تصمیمات بانک مرکزی به نوعی ممکن است سیاسی و انتخاباتی شود. شاهد ماجرا هم این است که ریاست بانک مرکزی برای انتخابات ریاست‌جمهوری ثبت‌نام کرده است و به تبع، امکان دارد کارهای خوشحال‌کننده مردم عادی مثل ارزان کردن ارز و پول‌پاشی اتفاق بیفتد.

شریعتی عنوان کرد: این موضوع اثر مستقیم روی حجم صادرات و تعامل کشور با دنیا دارد، بنابراین این مساله یک مجهولی است که در حوزه بین‌الملل، ما را می‌تواند دچار مشکلاتی کند و صادرات دچار وقفه شود.

وی متذکر شد: در دوران پساکرونا، حوزه داخلی به‌هرحال به‌طور اتوماتیک راه خود را با یک شیب ملایم پیدا می‌کند، اما در حوزه بین‌الملل ارزش وزنی تحریم و سیاست دلاری بانک مرکزی، می‌تواند به خروج از رکود سرعت دهد و یا این‌که ترمزی در تعامل با دنیا باشد.

تورم به کدام سمت می‌رود؟

عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران درباره تورم سال ۱۴۰۰ نیز گفت: در بحث تورم این نکته وجود دارد که ما فعال اقتصادی هستیم و نه اقتصاددان و نه اقتصادخوانده و براساس حس‌مان از بازار و روندی که می‌بینیم، صحبت می‌کنیم، بنابراین نظر ما صحیح و مبتنی بر اصول علمی نیست و تجربی است.

شریعتی افزود: منتها دو تعریف از تورم وجود دارد؛ یک تورم واقعی و یک تورم اعلامی است. با توجه به عدد کسری بودجه‌ای که امسال با آن مواجه هستیم، فکر می‌کنم تورم واقعی عددی بیش از ۳۰ تا ۳۵ درصد است، اما ممکن است دولت با توجه به ملاحظاتی که وجود دارد، این عدد را کمتر اعلام کند.

وی تصریح کرد: به‌هرحال امسال سال خاصی است؛ به واسطه این‌که دو اتفاق مهم رخ خواهد داد. یک موضوع، تغییر دولت است که بعد از ۸ سال اتفاق می‌افتد. این موضوع در مساله تورم اعلامی و واقعی تاثیرگذار است. پرونده دولت امسال بسته خواهد شد، بنابراین دولت به دنبال این است که پرونده اقتصاد کشور عددهای ورودی و خروجی معناداری داشته باشد.

دلار زیر ۲۰ تومان می‌آید؟

عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران متذکر شد: یکی از شاخص‌هایی که همیشه در دولت‌ها بررسی می‌شود، دلار است که یک دولت با چه نرخی دلار را تحویل و با چه نرخی تحویل دولت بعدی داد. این‌ها نشان می‌دهد که شاید دولت ترجیح دهد که سیاست انقباضی در پیش گیرد و سیاست را به سمتی ببرد که دلار زیر کانال ۲۰ هزار تومان بیاید، ولی این‌که چقدر بتواند این موضوع را تحقق بخشد، در هاله‌ای از ابهام است.

شریعتی عنوان کرد: موضوع دیگر این است که مذاکرات وین در رشد اقتصادی کشور بسیار موثر است. اگر ما بتوانیم با دنیا تعامل داشته باشیم و نفت را مثل قبل از تحریم‌ها بفروشیم و پول آن را برگردانیم و دلارپاشی اتفاق نیفتد و به سمت فریز دلار نرویم، فکر می‌کنم در بهترین حالت نرخ رشد اقتصادی در سال‌جاری مثبت خواهد شد.